Quay lại công việc cũ sau khi học xong: điều chỉnh kỳ vọng hai phía

Một người được cơ quan cử đi học thạc sĩ, hoàn thành, và quay về. Trên giấy tờ mọi thứ đúng kế hoạch.

Trong thực tế, sáu tháng đầu sau khi về là giai đoạn gây thất vọng cho nhiều người — và phần lớn nguyên nhân có thể xử lý trước.

Vì sao giai đoạn này khó

Bốn nguyên nhân:

Bạn đã thay đổi, công việc thì không. Bạn quay về đúng vị trí cũ, làm đúng việc cũ, với đúng quy trình cũ — trong khi bạn vừa dành một hai năm học những cách làm khác.

Không ai hỏi bạn đã học được gì. Nhiều người kỳ vọng sẽ được mời trình bày, được hỏi ý kiến. Thực tế thường là mọi người bận và coi việc bạn quay lại là chuyện bình thường.

Đồng nghiệp có thể dè chừng. Người ở lại đã gánh phần việc của bạn trong thời gian bạn đi. Một người quay về với nhiều ý tưởng thay đổi dễ bị đọc là chê cách làm hiện tại.

Vị trí không thay đổi ngay. Nhiều người mặc định học xong sẽ được bố trí khác. Việc đó phụ thuộc vào quy hoạch nhân sự, vào việc có chỗ trống hay không, và vào nhiều thứ ngoài tấm bằng.

Chuẩn bị trước khi về

Bốn việc, làm trong vài tháng cuối khi còn đang học:

Giữ liên lạc trong suốt thời gian đi học. Một thư mỗi vài tháng cho người quản lý trực tiếp — kể ngắn mình đang học gì và hỏi ở nhà có gì mới. Người giữ liên lạc quay về dễ hơn nhiều so với người biến mất hai năm.

Hỏi trước về việc bố trí. Ba tháng trước khi về, hỏi rõ: tôi sẽ làm gì khi quay lại? Câu hỏi này nên đặt sớm để còn thời gian cho cả hai bên xoay xở, và để bạn biết thực tế thay vì tự dựng kỳ vọng.

Chuẩn bị một đề xuất cụ thể. Không phải kế hoạch cải tổ — một việc nhỏ, rõ ràng, giải quyết một vấn đề mà cơ quan đang có thật. Đây là cách hiệu quả nhất để những gì bạn học được dùng tới.

Đọc lại cam kết đã ký. Thời gian phải phục vụ, khoản phải hoàn nếu nghỉ — biết chính xác các con số này trước khi về.

Đưa cái mới vào mà không gây phản ứng

Đây là kỹ năng quyết định việc học có tác dụng gì ở nơi làm việc hay không.

Bốn nguyên tắc:

Ba tháng đầu chủ yếu quan sát. Nhiều thứ đã thay đổi trong lúc bạn vắng, và bạn cần biết trước khi đề xuất.

Không mở đầu bằng "ở bên kia người ta làm thế này". Câu này gây phản ứng nhanh nhất. Cùng một ý, nói thành "em thấy khâu này mình đang mất nhiều thời gian, hay mình thử cách này?" thì được đón nhận khác hẳn.

Bắt đầu bằng một việc nhỏ trong phạm vi của mình. Làm được, cho thấy kết quả, rồi mới đề xuất rộng hơn. Một thay đổi đã chạy được thuyết phục hơn mọi lập luận.

Chia sẻ thay vì hướng dẫn. Nếu có cơ hội trình bày, hãy trình bày như chia sẻ những gì mình học được, không như bài giảng về cách làm đúng.

Khi vị trí không thay đổi

Đây là tình huống phổ biến nhất và cũng gây thất vọng nhất.

Ba việc nên làm trước khi kết luận:

Hỏi thẳng và cụ thể. "Với bằng này và kinh nghiệm hiện tại, anh chị thấy em có thể phát triển theo hướng nào ở đây, và cần thêm gì?" Câu hỏi này khác với việc chờ được đề bạt, và câu trả lời cho bạn thông tin thật.

Tìm cách dùng năng lực mới trong chính vị trí hiện tại. Nhận một phần việc mới, đề xuất phụ trách một mảng, tham gia một dự án. Vị trí chính thức là một chuyện; phạm vi công việc thật là chuyện khác và thường linh hoạt hơn.

Cho nó thời gian. Một năm là khoảng hợp lý để đánh giá — sáu tháng thì quá sớm, vì mọi thay đổi nhân sự đều chậm.

Nếu quyết định rời đi

Với người có cam kết phục vụ, đây là quyết định có ràng buộc tài chính. Bốn việc:

Tính chính xác khoản phải hoàn — hỏi bằng văn bản, không suy từ trường hợp người khác.

Kiểm xem có cơ chế chuyển đổi nghĩa vụ không — một số nơi cho phép chuyển sang đơn vị khác trong cùng hệ thống.

Nói chuyện trước khi quyết. Đôi khi cơ quan có phương án giữ người mà bạn chưa biết, và nó chỉ xuất hiện khi họ biết bạn đang cân nhắc.

Ra đi đàng hoàng — bàn giao đầy đủ, báo trước đúng hạn. Ngành nào cũng hẹp, và cách bạn rời một nơi đi theo bạn.

Mốc tự kiểm sau một năm

Ba câu:

Có việc gì tôi làm khác đi so với trước khi đi học không?

Có ai ở cơ quan dùng được thứ gì tôi mang về không?

Nếu tình trạng này giữ nguyên thêm hai năm nữa, tôi có chấp nhận được không?

Hai câu đầu đo tác dụng thật của việc đi học; câu thứ ba là câu quyết định. Trả lời thành thật cả ba, ở mốc một năm, giúp đưa ra quyết định tiếp theo dựa trên thực tế chứ không dựa trên cảm giác của một tuần khó chịu nào đó.