Điều kiện dự tuyển, danh mục ngành gần và khối lượng học bổ sung do từng cơ sở quy định và thay đổi theo đợt tuyển sinh — đối chiếu với thông báo tuyển sinh hiện hành của chương trình bạn nhắm tới.
Học cử nhân một ngành, đi làm vài năm, rồi muốn học thạc sĩ ở một ngành khác. Đây là tình huống rất phổ biến và cũng là tình huống mà thông tin chính thức ít nói rõ nhất.
Câu hỏi thật không phải "có được đổi không" — phần lớn là được. Câu hỏi là phải bù bao nhiêu, và bù ở đâu.
Ba mức độ đổi, ba mức bù
Đổi trong cùng nhóm ngành — ví dụ từ một ngành kỹ thuật sang một ngành kỹ thuật khác, hoặc từ một ngành kinh tế sang một ngành quản trị. Nền tảng toán và phương pháp phần lớn dùng lại được. Thường chỉ cần bổ sung một vài học phần.
Đổi sang ngành gần. Có phần chồng lấn nhưng thiếu một khối kiến thức nền rõ rệt — ví dụ từ một ngành xã hội sang một ngành cần thống kê, hoặc từ một ngành kỹ thuật sang một ngành cần nền tảng sinh học. Mức bù thường là một học kỳ các học phần chuyển đổi.
Đổi hẳn sang lĩnh vực khác. Mức bù lớn, và ở một số ngành có điều kiện hành nghề thì không thể chuyển ngang ở bậc thạc sĩ.
Việc cần làm trước tiên: xác định mình thuộc mức nào theo cách nhìn của chương trình đích, không theo cảm nhận của mình. Cách nhanh nhất là đọc danh sách học phần của chương trình đó và đánh dấu những học phần mình sẽ không theo được nếu vào học ngay.
Chương trình xét hồ sơ trái ngành thế nào
Ngoài các điều kiện chính thức, bốn thứ thường được cân nhắc:
Bạn đã tự học tới đâu. Một người trái ngành đã hoàn thành vài khoá học nền tảng và làm được một dự án nhỏ đứng ở vị thế rất khác một người chỉ nói mình quan tâm.
Kinh nghiệm làm việc có liên quan không. Ở nhiều ngành ứng dụng, vài năm làm việc gần với lĩnh vực đó có giá trị bằng hoặc hơn một tấm bằng đúng ngành.
Lý do đổi có mạch lạc không. Đây là phần được đọc kỹ hơn người ta tưởng. Một lý do rõ ràng, gắn với việc bạn đã làm và việc bạn định làm, đáng tin hơn nhiều so với một lời nói về đam mê.
Bạn có ý thức được khoảng trống không. Ứng viên nói rõ mình thiếu gì và đã chuẩn bị ra sao tạo ấn tượng tốt hơn ứng viên nói mình sẵn sàng cho mọi thứ.
Nên làm gì trước khi nộp
Bốn việc, xếp theo mức hiệu quả:
Học trước những học phần nền mà mình thiếu. Nhiều nơi có các khoá học riêng lẻ hoặc các chương trình ngắn hạn cho đúng mục đích này. Có chứng nhận hoàn thành là một minh chứng cụ thể trong hồ sơ.
Làm một việc gì đó thật trong lĩnh vực mới — một dự án nhỏ, một phần việc ở cơ quan, một đóng góp cho một nhóm. Thứ này nói được nhiều hơn mọi lời trình bày.
Nói chuyện với người phụ trách chương trình. Hỏi thẳng: với nền của tôi, tôi sẽ phải bổ sung những gì. Câu trả lời của họ cụ thể hơn nhiều so với thông báo tuyển sinh, và việc đã trao đổi trước cũng có lợi khi xét.
Nói chuyện với một người đã chuyển từ đúng hướng của bạn. Họ biết phần nào thật sự khó, và phần nào chỉ trông đáng sợ.
Bốn rủi ro cần biết trước
Thời gian dài hơn. Học bổ sung cộng vào tổng thời gian, và điều đó ảnh hưởng tới kế hoạch tài chính lẫn công việc.
Chi phí phần bổ sung thường tính riêng ngoài học phí chính.
Năm đầu vất vả hơn bạn nghĩ. Bạn học cùng những người đã có bốn năm nền tảng, và tốc độ giảng dạy được đặt theo họ. Đây là phần khiến nhiều người chuyển ngành gặp khó nhất, và nó là vấn đề của học kỳ đầu chứ không phải của cả chương trình.
Điều kiện hành nghề. Ở một số lĩnh vực, bằng thạc sĩ trái ngành không đủ để làm nghề — cần kiểm điều này trước, không phải sau khi tốt nghiệp.
Khi nào nên cân nhắc hướng khác
Ba tình huống mà một chương trình thạc sĩ trái ngành không phải lựa chọn tốt nhất:
Khi mục tiêu thật chỉ là một nhóm kỹ năng cụ thể — lúc đó các khoá chuyên sâu ngắn hạn đạt mục tiêu nhanh hơn và rẻ hơn nhiều.
Khi lĩnh vực mới coi trọng kinh nghiệm hơn bằng cấp — một số ngành tuyển theo những gì bạn đã làm được, và một tấm bằng không thay thế được điều đó.
Khi bạn chưa thật sự thử lĩnh vực mới. Đổi ngành là một quyết định tốn hai năm và một khoản tiền; dành ba tháng làm một việc nhỏ trong lĩnh vực đó trước là cách kiểm tra rẻ hơn rất nhiều.
Một câu đáng tự hỏi
Nếu sau khi tốt nghiệp thị trường không như mong đợi, tấm bằng này còn giá trị gì với bạn?
Câu trả lời không cần phải là có — nhưng biết trước câu trả lời của mình giúp quyết định này được đưa ra với đầy đủ thông tin, thay vì dựa trên một giả định về tương lai mà không ai chắc.
Đổi ngành lên thạc sĩ phải học bù bao nhiêu?
Tuỳ mức độ: cùng nhóm ngành thường vài học phần, ngành gần thường một học kỳ chuyển đổi, đổi hẳn lĩnh vực thì mức bù lớn.
Chương trình xét hồ sơ trái ngành dựa vào gì?
Bạn đã tự học tới đâu, kinh nghiệm làm việc có liên quan không, lý do đổi có mạch lạc không, và bạn có ý thức được khoảng trống không.
Nên chuẩn bị gì trước khi nộp?
Học trước các học phần nền còn thiếu, làm một việc thật trong lĩnh vực mới, và hỏi thẳng người phụ trách chương trình xem phải bổ sung những gì.
Khi nào không nên chọn thạc sĩ trái ngành?
Khi mục tiêu chỉ là một nhóm kỹ năng cụ thể, khi lĩnh vực coi trọng kinh nghiệm hơn bằng cấp, hoặc khi bạn chưa thật sự thử lĩnh vực đó.
