Vay để học thạc sĩ: những gì phải biết trước khi ký

Bài này không phải tư vấn tài chính. Điều khoản và quy định khác nhau theo từng tổ chức cho vay và từng thời điểm — hãy đọc hợp đồng thật và hỏi trực tiếp nơi cho vay.

Vay để học là quyết định hợp lý trong nhiều trường hợp: bằng thạc sĩ có thể mở ra công việc mà không có nó thì không tới được. Nhưng nó là cam kết kéo dài nhiều năm sau khi việc học đã xong, và phần lớn người vay chỉ nhìn vào con số lãi suất.

Lãi suất không phải điều khoản quan trọng nhất.

Bốn điều khoản quyết định gánh nặng thật

Khi nào bắt đầu trả. Có khoản bắt đầu ngay sau khi giải ngân, có khoản cho hoãn tới khi học xong, có khoản cho thêm thời gian sau khi tốt nghiệp.

Điều phải hỏi rõ: trong thời gian hoãn, lãi có tính không? Nếu có và lãi được cộng vào gốc, khoản nợ khi bắt đầu trả sẽ lớn hơn số đã vay đáng kể.

Lãi cố định hay thay đổi. Lãi thay đổi theo thị trường có thể rẻ hơn lúc đầu và đắt hơn về sau. Với khoản vay nhiều năm, cần biết mức trần nếu có.

Trả trước có bị phí không. Nếu sau hai năm bạn có điều kiện trả hết, phí trả trước có thể làm việc đó không còn lợi.

Điều gì xảy ra nếu bạn không học xong. Đây là điều khoản ít ai đọc và nó là rủi ro thật: nghỉ học giữa chương trình không làm khoản nợ mất đi, và một số hợp đồng yêu cầu trả ngay khi không còn là sinh viên.

Ba nguồn, ba tính chất khác nhau

Vay từ chương trình của nhà nước hoặc của trường — thường lãi thấp hơn và điều kiện trả nợ linh hoạt hơn, nhưng hạn mức thấp và có điều kiện về đối tượng.

Vay ngân hàng thương mại — hạn mức cao hơn, thủ tục nhanh hơn, nhưng thường cần tài sản bảo đảm hoặc người bảo lãnh, và ít linh hoạt khi bạn gặp khó khăn.

Vay từ gia đình — thường rẻ nhất về tiền và đắt nhất về quan hệ nếu không rõ ràng. Nếu chọn đường này, viết ra số tiền, mốc trả và cách xử lý khi chậm. Việc viết ra không phải thiếu tin nhau mà là để không có hiểu nhầm sau ba năm.

Một phép tính nên làm trước khi ký

Tính khoản phải trả hằng tháng sau khi tốt nghiệp, rồi so với mức thu nhập thực tế của vị trí bạn nhắm tới — không so với mức cao nhất trong ngành.

Cách tìm con số thu nhập đáng tin: hỏi hai ba người đang làm đúng vị trí đó, ở nơi bạn định làm việc. Các con số trên mạng thường là mức trung bình gộp nhiều cấp bậc, và mức khởi điểm thấp hơn nhiều.

Sau đó kiểm hai điều:

Khoản trả hằng tháng chiếm bao nhiêu phần trăm thu nhập dự kiến sau thuế. Nếu con số này lớn, kế hoạch không có chỗ cho bất cứ việc ngoài dự kiến nào.

Và nếu sáu tháng sau tốt nghiệp bạn chưa có việc, bạn trả bằng gì. Câu hỏi này cần một câu trả lời cụ thể trước khi ký, không phải sau.

Vay bằng ngoại tệ khi học ở nước ngoài

Trường hợp này có thêm một rủi ro độc lập với mọi tính toán khác: tỉ giá.

Nếu bạn vay và trả bằng ngoại tệ nhưng thu nhập bằng đồng nội tệ, một biến động tỉ giá làm khoản nợ tăng mà không có gì bạn làm được.

Hai cách giảm rủi ro: vay bằng đúng loại tiền bạn sẽ có thu nhập, nếu chọn được; hoặc rút ngắn thời gian trả để giảm khoảng thời gian chịu rủi ro.

Những lựa chọn nên xét trước khi vay

Không phải để thuyết phục bạn đừng vay, mà vì vài đường này thường bị bỏ qua:

Chương trình vừa làm vừa học — dài hơn nhưng có thu nhập trong lúc học, và nhiều nơi làm việc hỗ trợ một phần học phí.

Hoãn một năm để tích luỹ và xin học bổng. Một năm làm việc thường vừa giảm số cần vay vừa làm hồ sơ học bổng mạnh hơn.

Chương trình rẻ hơn ở nơi khác. Với nhiều nghề, nơi lấy bằng ít quan trọng hơn nhiều so với chênh lệch chi phí — điều này khác nhau theo ngành, nên hỏi người trong nghề.

Vay một phần thay vì toàn bộ. Vay đúng phần thiếu sau khi đã tính học bổng, tích luỹ và hỗ trợ gia đình.

Nếu đã vay: hai việc nên làm

Giữ một bản hợp đồng và bảng tính lịch trả nợ ở nơi bạn tìm lại được. Nghe hiển nhiên, nhưng nhiều người không nhớ điều khoản của khoản vay mình đang trả.

Và nếu gặp khó khăn, liên hệ nơi cho vay trước khi trễ hạn. Phần lớn tổ chức có cơ chế giãn nợ hoặc điều chỉnh kỳ hạn, và các cơ chế đó dễ được áp dụng khi khoản vay chưa quá hạn. Sau khi đã quá hạn, lựa chọn ít đi nhiều.