Chính sách thị thực, quyền làm việc sau tốt nghiệp và điều kiện định cư ở cả hai nước thay đổi thường xuyên và đôi khi có hiệu lực nhanh — mọi thông tin dạng đó phải tra tại nguồn chính thức tại thời điểm bạn nộp, không dựa vào bài viết hay kinh nghiệm của người đi trước vài năm.
Úc và Canada nằm trong nhóm được người Việt chọn nhiều nhất ở bậc thạc sĩ, và lý do thường được nêu là cùng một điều: khả năng ở lại làm việc sau khi học.
Đó là một lý do hợp lý. Nó cũng là phần dễ thay đổi nhất trong cả kế hoạch, nên cần được xử lý cẩn thận hơn phần học thuật.
Cấu trúc chương trình: hai loại rất khác nhau
Ở cả hai nước, cần phân biệt hai loại thạc sĩ — và nhiều người chỉ phát hiện khác biệt này sau khi đã nhập học:
Thạc sĩ theo khoá học. Chủ yếu là học phần, có thể có một đồ án cuối. Thời gian thường một tới hai năm. Hướng tới việc làm, đầu vào rộng hơn, và thường không có hỗ trợ tài chính từ trường.
Thạc sĩ nghiên cứu. Phần lớn thời gian làm luận văn dưới một người hướng dẫn. Thường hai năm. Đầu vào hẹp hơn, cần tìm được người nhận hướng dẫn, nhưng có khả năng nhận hỗ trợ tài chính và là đường dẫn tự nhiên lên tiến sĩ.
Việc chọn sai loại là lỗi phổ biến và tốn kém: người muốn học lên tiến sĩ vào chương trình theo khoá học rồi phát hiện mình thiếu kinh nghiệm nghiên cứu; người muốn đi làm vào chương trình nghiên cứu rồi thấy nội dung xa với công việc.
Khác biệt giữa hai nước
Về thời lượng: Úc có nhiều chương trình một năm rưỡi tới hai năm, và độ dài phụ thuộc nền của người học — người có bằng cử nhân cùng ngành có thể được rút ngắn. Canada thường là hai năm cho chương trình nghiên cứu, một tới hai năm cho chương trình theo khoá học.
Về cách xét: Ở Úc, chương trình theo khoá học xét chủ yếu qua hồ sơ nộp cho trường. Ở Canada, chương trình nghiên cứu thường cần liên hệ được người hướng dẫn trước — đây là khác biệt quan trọng về mặt quy trình và nó đòi bắt đầu sớm hơn nhiều.
Về học phí: cả hai đều thuộc nhóm cao, và học phí khác nhau rất nhiều giữa các trường và các ngành. Cần tra học phí của đúng chương trình, không tra mức trung bình của nước.
Về chi phí sinh hoạt: chênh lệch giữa các thành phố lớn hơn chênh lệch giữa hai nước. Một chương trình ở thành phố nhỏ có thể tổng chi phí thấp hơn đáng kể so với cùng chương trình ở thành phố lớn.
Yêu cầu đầu vào thường gặp
Bốn nhóm, cần kiểm với từng chương trình:
Bằng cử nhân với mức điểm tối thiểu — cách quy đổi điểm từ hệ Việt Nam sang hệ của họ khác nhau theo trường, nên hỏi trực tiếp thay vì tự tính.
Chứng chỉ ngoại ngữ với mức yêu cầu khác nhau theo ngành; các ngành như giáo dục, y tế, luật thường đòi cao hơn.
Kinh nghiệm làm việc — bắt buộc với một số chương trình quản trị, không cần với phần lớn chương trình khác.
Thư giới thiệu và bài luận — trọng số cao hơn với chương trình nghiên cứu.
Hỗ trợ tài chính: thực tế
Ba nguồn, với mức khả thi rất khác nhau:
Học bổng của trường — phần lớn dành cho chương trình nghiên cứu, ít khi cho chương trình theo khoá học. Nếu bạn nhắm học bổng thì đây là lý do nghiêng về chương trình nghiên cứu.
Vị trí trợ giảng hoặc trợ lý nghiên cứu — thường gắn với chương trình nghiên cứu và với người hướng dẫn cụ thể.
Học bổng của chính phủ hai nước và của Việt Nam — số lượng ít, cạnh tranh cao, và chu kỳ nộp thường sớm hơn hạn nộp của trường.
Thực tế cần chấp nhận: với chương trình theo khoá học, phần lớn người học tự lo toàn bộ chi phí. Kế hoạch tài chính nên xây trên giả định đó, và xem học bổng là khoản cộng thêm nếu có.
Phần về sau tốt nghiệp: cách xử lý đúng
Cả hai nước đều có cơ chế cho phép làm việc một thời gian sau tốt nghiệp, và cả hai đều thay đổi quy định nhiều lần trong những năm gần đây — về thời hạn, về điều kiện của chương trình học, về loại bằng được tính.
Ba nguyên tắc thực tế:
Tra tại nguồn chính thức của cơ quan di trú, tại thời điểm nộp. Không dựa vào bài viết, video, hay kinh nghiệm của người đi trước hai năm.
Kiểm chương trình cụ thể có đủ điều kiện không — không phải mọi chương trình đều được tính, và điều kiện thường gắn với thời lượng, hình thức học, và cơ sở đào tạo.
Không xây kế hoạch chỉ dựa trên phần này. Nếu chương trình chỉ đáng học khi được ở lại, thì rủi ro chính sách đổi là rủi ro của cả khoản đầu tư. Chương trình nên đáng học vì bản thân nó trước.
Ba câu nên hỏi chương trình trước khi nộp
Người tốt nghiệp khoá vừa rồi làm gì, và bao nhiêu phần trăm ở lại nước đó?
Chương trình có phần thực tập hoặc hợp tác doanh nghiệp không, và nó là bắt buộc hay tự chọn?
Với nền của tôi, có phải học học phần bổ sung nào không — câu này ảnh hưởng trực tiếp tới thời gian và chi phí.
Hai loại thạc sĩ ở Úc và Canada khác nhau thế nào?
Thạc sĩ theo khoá học chủ yếu là học phần, hướng tới việc làm, ít hỗ trợ tài chính; thạc sĩ nghiên cứu làm luận văn, đầu vào hẹp hơn nhưng có khả năng nhận hỗ trợ và dẫn lên tiến sĩ.
Khác biệt về quy trình xét giữa hai nước?
Chương trình nghiên cứu ở Canada thường cần liên hệ được người hướng dẫn trước, nên phải bắt đầu sớm hơn.
Có nên trông vào học bổng của trường không?
Với chương trình theo khoá học thì phần lớn người học tự lo toàn bộ chi phí — nên xây kế hoạch trên giả định đó và xem học bổng là khoản cộng thêm.
Xử lý thông tin về quyền làm việc sau tốt nghiệp thế nào?
Tra tại nguồn chính thức của cơ quan di trú ngay tại thời điểm nộp, kiểm chương trình cụ thể có đủ điều kiện không, và không xây kế hoạch chỉ dựa trên phần này.
